ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝΤΑ ΘΕΜΑΤΑ ΠΑΘΟΛΟΓΙΑΣ

ΑΡΤΗΡΙΑΚΗ ΥΠΕΡΤΑΣΗ
Η αρτηριακή υπέρταση είναι ένα από τα συχνότερα νοσήματα της εποχής μας. Χαρακτηρίζεται και αυτή ως επιδημία, μιας και αφορά ένα τεράστιο μέρος του πληθυσμού. Το 1991 στην Αμερική, υπολογίστηκε πως 43.3 εκατομμύρια Αμερικάνοι πάσχουν από αρτηριακή υπέρταση, σύμφωνα με τα τότε κριτήρια (συστολική πίεση ≥140mmHg ή διαστολική ≥ 90 mmHg ή λήψη αντιϋπερτασικών φαρμάκων). Τότε καταγράφηκαν εντυπωσιακά ποσοστά και συγκεκριμένα για τις ηλικίες 65-75 το ποσοστό των υπερτασικών αντρών ήταν 59.6% ενώ αντίστοιχα των υπερτασικών γυναικών 55.8%. Τα ποσοστά για τις ηλικίες >75 ήταν 70.3% και 60.5% για άνδρες και γυναίκες αντίστοιχα. Το 2005 στην Αμερική υπολογίστηκε πως για τον πληθυσμό ηλικίας >20 ετών το 42% των αντρών και το 28% των γυναικών έπασχαν από προϋπέρταση. Ως προϋπέρταση είχαν ορίσει τιμές συστολικής 120-139 mmHg ή/και διαστολικής 80-99 mmHg. Σε παγκόσμια κλίμακα, το 20% του πληθυσμού πάσχει από αρτηριακή υπέρταση όταν η τιμή ορίζεται πάνω από 140/90 mmHg. Η επίπτωση της αρτηριακής υπέρτασης σε άτομα ηλικίας > 60 ετών αυξάνεται δραματικά και σε ορισμένες δυτικές χώρες το ποσοστό των υπερτασικών ατόμων αυτής της ηλικίας ξεπερνά το 50% του πληθυσμού. Υπολογίζεται πως 1 δισεκατομμύριο άτομα πάσχουν από αρτηριακή υπέρταση παγκοσμίως. 7.1 εκατομμύρια θάνατοι ετησίως οφείλονται στην επίπτωση που έχει η αρτηριακή υπέρταση στο καρδιαγγειακό σύστημα. Αυτό είναι το σημείο με τη μεγαλύτερη σπουδαιότητα παρέμβασης.
Η παρέμβαση με αντιϋπερτασικά φάρμακα μειώνει σαφώς την νοσηρότητα και θνησιμότητα της αρτηριακής υπέρτασης και των επιπλοκών που δημιουργεί σε διάφορα όργανα – όργανα στόχους. Ωστόσο μικρό μόνο ποσοστό ανθρώπων γνωρίζει ότι πάσχει από αρτηριακή υπέρταση (ΑΥ) και επίσης μικρό ποσοστό υπερτασικών ασθενών έχει επιτύχει την επαρκή μείωση της αρτηριακής πίεσης (σε τιμές στόχους οι οποίες γενικά είναι <135mmHg για την συστολική αρτηριακή πίεση). Σε αυτό συμβάλει το γεγονός πως η αρτηριακή υπέρταση είναι νόσος ασυμπτωματική. Παρ’ όλες τις απόψεις ή δοξασίες πως ο πονοκέφαλος ή αιμορραγίες από τη μύτη οφείλονται σε αυξημένη πίεση, η αλήθεια είναι πως οι περισσότερες περιπτώσεις υπέρτασης είναι χωρίς κανένα απολύτως σύμπτωμα. Οι ασθενείς δεν αισθάνονται διαφορετικά, δεν πονούν, δεν αιμορραγούν δεν έχουν καμία αλλαγή στο σώμα τους. Ο μόνος τρόπος να εξακριβώσει κανείς τις παθολογικές τιμές αρτηριακής πίεσης είναι με τη μέτρηση αυτής με τρόπο σωστό και με εγκεκριμένο μηχάνημα. Τόσο Ελληνικές όσο και Διεθνείς Εταιρείες Υπέρτασης έχουν θεσπίσει καταλόγους με τα εγκεκριμένα μηχανήματα – πιεσόμετρα για μετρήσεις της πίεσης στο σπίτι. Μέθοδος εκλογής γενικά, είναι η μέτρηση και καταγραφή της πίεσης στο σπίτι του ασθενούς, από τον ίδιο τον ασθενή.
Ο λόγος ότι καταγραφές δεν γίνονται στο Ιατρείο είναι το άγχος και ανταπόκριση του ασθενούς στη παρουσία του Ιατρού. Στο Ιατρείο γίνεται η διαπίστωση των παθολογικών τιμών, θεσπίζεται το πλάνο επιβεβαίωσης και προγραμματίζεται ο απαραίτητος έλεγχος προς την σωστή κατεύθυνση. Η καταγραφή γίνεται πάντα στο σπίτι. Υπάρχουν εξαιρέσεις όπου απαιτείται η 24ωρη καταγραφή με ειδική συσκευή 24ωρης παρακολούθησης – holter. Συνήθως όμως, οι περισσότεροι ασθενείς καταγράφουν μόνοι τους τις τιμές αρτηριακής πίεσης στο ασφαλές και ήρεμο περιβάλλον του σπιτιού τους και είναι εκείνες οι τιμές που θα μας οδηγήσουν στην επιβεβαίωση της διάγνωσης.
Οι μετρήσεις γίνονται για διάστημα μιας εβδομάδας, καθημερινά ή παρ’ ημέρα, πρωί και βράδυ. Η κάθε μέτρηση επαναλαμβάνεται σε 1-2 λεπτά και καταγράφονται και οι δύο. Επίσης καταγράφονται οι παλμοί (σφύξεις). Για το σκοπό αυτό υπάρχει φόρμα καταγραφής από τις Ελληνικές Εταιρείες (Εταιρεία Υπέρτασης και Εταιρεία Μελέτης της Υπέρτασης) στο σύνδεσμο : https://hypertasi.gr/UsersFiles/Documents/watchhome.pdf. Επίσης, τα εγκεκριμένα πιεσόμετρα για το σκοπό αυτό βρίσκονται στο σύνδεσμο: https://hypertasi.gr/UsersFiles/Documents/Pistopoiimenapiesometragiametriseisstospiti.pdf.
Η ταξινόμηση της αρτηριακής υπέρτασης είναι η ακόλουθη:

• Ιδανική αρτηριακή πίεση: συστολική <120 mmHg και διαστολική <80 mmHg.
• Φυσιολογική : συστολική 120-129 mmHg και διαστολική 80-84 mmHg. • Ανώτερη φυσιολογική: συστολική 130-139 mmHg ή/και διαστολική 85 - 89 mmHg.
• Στάδιο 1 ΑΥ: συστολική 140 – 159 mmHg ή/και διαστολική 90 – 99 mmHg.
• Στάδιο 2 ΑΥ: συστολική 160 – 179 mmHg ή/και διαστολική 100 – 109 mmHg.
• Στάδιο 3 ΑΥ: συστολική ≥ 180 mmHg ή/και διαστολική ≥ 110 mmHg. • Μεμονωμένη συστολική ΑΥ είναι η συστολική αρτηριακή πίεση > 140 mmHg με διαστολική < 90 mmHg.
Κλασικά, κατατάσσουμε την αρτηριακή υπέρταση σε ιδιοπαθή (όταν δεν υπάρχει ουσιαστικά άλλος μηχανισμός μέσω του οποίου προκαλείται η υπέρταση) και σε δευτεροπαθή (όταν υπάρχουν άλλα αίτια πρόκλησης αυτής). Η Ιδιοπαθής υπέρταση είναι η συχνότερη και φαίνεται να είναι πολυπαραγοντική, δημιουργείται δηλαδή από την συμμετοχή πολλών παραγόντων (τόσο γενετικούς όσο και περιβαλλοντικούς). Η σαφής αιτιολογία δεν είναι απολύτως γνωστή παρά τις προχωρημένες γνώσεις που έχουμε για την παθογένεια και τη φυσιολογία της.
Τα αίτια της δευτεροπαθούς αρτηριακής υπέρτασης είναι τα ακόλουθα:
• Φάρμακα και χημικές ουσίες: αντισυλληπτικά, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, αντικαταθλιπτικά (από όλες τις κατηγορίες), κορτικοειδή, τοπικά και συστηματικά αποιδηματικά που περιέχουν ψευδοεφεδρίνη και φαινυλεφρίνη, φάρμακα για μείωση σωματικού βάρους, ερυθροποιητίνη, κυκλοσπορίνη και τακρόλιμους, διεγερτικά όπως οι αμφεταμίνες, αντιψυχωτικα όπως η ολανζαπίνη και η κλοζαπίνη, αντικαρκινικά φάρμακα όπως κάποιοι αντι-αγγειογενετικοί παράγοντες και κάποιοι αναστολείς της τυροσινικής κινάσης.
• Παράνομες ναρκωτικές ουσίες: μεθαμφεταμίνη και κοκαΐνη.
• Πρωτοπαθή νεφρικά νοσήματα – τόσο οξέα όσο και χρόνια.
• Πρωτοπαθής αλδοστερονισμός.
• Νεφραγγειακή υπέρταση, η οποία οφείλεται σε ινομυώδη δυσπλασία στους νεώτερους και σε αθηρωσκλήρυνση τους μεγαλύτερης ηλικίας ασθενείς.
• Άπνοια του ύπνου.
• Φαιοχρωμοκύττωμα.
• Σύνδρομο Cushing.
• Διάφορα ενδοκρινή νοσήματα, όπως ύπο- και ύπερθυρεοειδισμός. • Ισθμική στένωση αορτής.
Παρακάτω βλέπουμε τον πίνακα από τη σταδιοποίηση της αρτηριακής υπέρτασης [από ESC/ESH Arterial Hypertension (Management of) Guidelines ESC Clinical Practice Guidelines 2018].

Άλλα κριτήρια διάγνωσης (εκτός από τις τιμές καταγραφής στο σπίτι) είναι:
1) Μέση 24ωρη καταγραφή πάνω από 125/75mmHg.
2) Κατά τη διάρκεια της ημέρας (σε εγρήγορση) μέση καταγραφή πάνω από 130/80 mmHg.
3) Κατά τη διάρκεια της νύχτας (κατά τον ύπνο) μέση καταγραφή πάνω από 110/65 mmHg.
Οι μετρήσεις αυτές γίνονται με Holter πίεσης και αναλύονται με τη βοήθεια λογισμικού από τον θεράποντα Ιατρό.
Η ΑΥ σχετίζεται με σοβαρή νοσηρότητα και θνητότητα, δλδ έχει την ικανότητα να προκαλεί βλάβες σε διάφορα όργανα και να αυξάνει τον κίνδυνο θανάτου. Παράγοντες όπως το κάπνισμα, η παχυσαρκία, ο σακχαρώδης διαβήτης, ο καθιστικός τρόπος ζωής – αποχή από σωματική άσκηση είναι ορισμένοι σημαντικοί παράγοντες που συνεισφέρουν στους αρνητικούς μηχανισμούς της ΑΥ ή και συμβάλουν στο να εμφανιστεί η ΑΥ.
Παρακάτω μπορείτε να δείτε ένα συγκεντρωτικό πίνακα με τους παράγοντες που συνεισφέρουν στον αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο στους ασθενείς με ΑΥ [τροποποιημένος από ESC/ESH Arterial Hypertension (Management of) Guidelines ESC Clinical Practice Guidelines 2018].

Σπανιότερες και πιο δύσκολες στο να διαπιστωθούν είναι και οι μορφές υπερτάσης: συγκαλυμμένη ή κρυφή και η υπέρταση της λευκής μπλούζας. Η συγκαλυμμένη – masked hypertension χαρακτηρίζεται από αυξημένες τιμές ΑΠ εκτός του Ιατρείου. Στο ιατρείο καταγράφονται τιμές ΑΠ που δεν πληρούν τα κριτήρια διάγνωσης της ΑΥ. Η υπέρταση της λευκής μπλούζας – white coat hypertension αφορά σε καταγραφές αυξημένων τιμών ΑΠ μόνο κατά την επίσκεψη στο ιατρείο που δεν επιβεβαιώνονται στο σπίτι ή κατά την 24ωρη καταγραφή (όταν ο ασθενής βρίσκεται στο δικό του περιβάλλον).
Η 24ωρη καταγραφή της ΑΠ είναι σημαντική στη διάγνωση της ΑΥ σε πολλές περιπτώσεις. Εκτός από τη διάγνωση της υπέρτασης της λευκής μπλούζας χρησιμοποιείται και στις ακόλουθες περιπτώσεις:
1) Επεισοδιακή υπέρταση, όπως π.χ σε φαιοχρωμοκύττωμα (σπάνιος νευροενδοκρινής όγκος των επινεφριδίων που υπερεκκρίνει κατεχολαμίνες)
2) Στον καθορισμό της θεραπευτικής απάντησης (ιδιαίτερα στους ασθενείς με παράγοντα υπέρτασης λευκής μπλούζας).
3) Σε περιπτώσεις υπότασης στους ασθενείς υπό αντιυπερτασική αγωγή.
4) Σε διαταραχές του αυτόνομου νευρικού συστήματος.
5) Σε ανθεκτική υπέρταση.
ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΑ
Οι πρώτοι στόχοι που θα τεθούν από τον Ιατρό είναι να έχει ο ασθενής κατά την επίσκεψή του στο Ιατρείο τιμές ΑΠ: <140/90mmHg. Εφόσον αυτό επιτευχθεί θα τεθεί ως στόχος τιμές ΑΠ 130/80 κάτι που αφορά τους περισσότερους ασθενείς. Για ηλικία ασθενούς <65 προτείνονται τιμές συστολικής ΑΠ 120 – 129 mmHg. Για εκείνους >65 προτείνονται τιμές συστολικής ΑΠ 130 – 139 mmHg.
Ο Ιατρός σας εκτός από φαρμακευτική αγωγή θα σας συμβουλέψει σχετικά με τις υγιεινοδιαιτητικές παρεμβάσεις που πρέπει να γίνουν προκειμένου να επιτύχετε συντομότερα τους στόχους σας. Οι παρεμβάσεις αυτές είναι γενικές, στοχεύουν ουσιαστικά στη βελτίωση της γενικότερης υγείας σας αλλά και προλαμβάνουν άλλα νοσήματα όπως η υπερουριχαιμία, δυσλιπιδαιμία, σακχαρώδη διαβήτη, παχυσαρκία κτλ. Τέτοιες παρεμβάσεις είναι οι ακόλουθες:
• Διακοπή καπνίσματος και εφόσον σε εύλογο χρονικό διάστημα δεν τα καταφέρετε να το επιτύχετε, ένταξη σε πρόγραμμα ειδικού κέντρου (συνήθως σε ειδικό Ιατρείο Πνευμονολογικού τμήματος).
• Αύξηση κατανάλωσης φρέσκων φρούτων και λαχανικών, ψαριών, μικρής ποσότητας ξηρών καρπών, ελαιόλαδου (ωμού). Αποφυγή κόκκινου κρέατος και λιπαρών, προτίμηση σε προϊόντα με χαμηλά λιπαρά.
• Περιορισμός αλκοόλης σε <14 μονάδες/εβδομάδα για τους άνδρες και < 8 μονάδες/εβδομάδα για τις γυναίκες. Ο υπολογισμός μιας μονάδας αλκοόλης στα οινοπνευματώδη ποτά γίνεται ως εξής: η επί τις εκατό τιμή αλκοόλης (%) που αναγράφεται στο ποτό χ τον όγκο του ποτού προς κατανάλωση (σε ml) ÷ 1000. Για παράδειγμα μια δυνατή μπύρα (που περιέχει 5.2% αλκοόλη) σε ποτήρι μπύρας 568 ml:
5.2 (%) x 568 (ml) ÷ 1.000 = 2.95 μονάδες. Ουσιαστικά η μονάδα αλκοόλης αντιπροσωπεύει 10ml ή 8g καθαρής αλκοόλης – η ποσότητα που μπορεί ένας μέσος ενήλικος να μεταβολίσει σε διάστημα μιας ώρας.
• Μείωση σωματικού βάρους ή διατήρηση του σωστού προκειμένου να αποφύγουμε την παχυσαρκία και τις επιπλοκές της. Ουσιαστικά χρησιμοποιείται ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ ή BMI) που υπολογίζεται ως εξής: ΔΜΣ = βάρος(kg) / (ύψος)2 (m2). Ο ΔΜΣ που θεωρείται ιδανικός για έναν ενήλικα είναι μεταξύ 20 και 25 Kg/m2. ΔΜΣ από 25 έως 29 σημαίνει πως το άτομο είναι υπέρβαρο ενώ >30 παχύσαρκο. Στόχος μας λοιπόν να προσεγγίσουμε μια ιδανική τιμή ΔΜΣ που βρίσκεται όσο πιο κοντά στο 20 – 25 Kg/m2.
• Τακτική φυσική άσκηση ιδανικά ≥ 30 λεπτά την ημέρα για 5 ημέρες τουλάχιστον κάθε εβδομάδα. Αερόβιος ή αεροβική άσκηση προτείνεται από όλες τις επιστημονικές εταιρίες. Το είδος της άσκησης είναι εξατομικευμένο και πάντα βάση συμβουλών του Ιατρού.
• Περιορισμός του άλατος σε <5 gr/ημέρα. Ιδιαίτερη προσοχή στο τελικό αυτό μέτρο μιας και τα περισσότερα προϊόντα περιέχουν άλας. Μάθετε πόσο άλας περιέχει το κάθε προϊόν και θυμάστε πάντα πως ακόμα και το ψωμί περιέχει άλας. Ενδεικτικά: ψωµί στρογγυλό άσπρο - 535 mg Na ανά 100g, ψωµί εφτάζυµο παραδοσιακό – 493 mg Na ανά 100g, ψωµί µαύρο (σίκαλη) – 350 mg Na ανά 100g (Περιεκτικότητα διαφόρων τροφήμων στο σύνδεσμο http://www.hhf-greece.gr/tables/FoodItems.aspx?l=en).
ΦΑΡΜΑΚΕΥΤΙΚΗ ΑΓΩΓΗ
Ο Ιατρός θα επιλέξει τη φαρμακευτική αγωγή ανάλογα με την ηλικία του ασθενούς, τις συνοσηρότητες και το στάδιο της ΑΥ. Στους περισσότερους ασθενείς προτείνεται η χρήση δύο αντιϋπερτασικών φαρμάκων εξ’ αρχής εκτός από ορισμένες περιπτώσεις: 1) μεμονωμένη συστολική ΑΥ (<150 mmHg) χωρίς άλλους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου και 2) ηλικιωμένοι ασθενείς με πολλαπλά προβλήματα υγείας (επιρρεπείς σε επιπλοκές υπότασης ή παρενεργειών από τα φάρμακα). Σε γενικές γραμμές συνδυάζονται αναστολείς του μετατρεπτικού ενζύμου της αγγειοτενσίνης ή ανταγονιστές υποδοχέων αγγειοτενσίνης ΙΙ με αποκλειστές διαύλων ασβεστίου ή διουρητικά. Άλλοι συνδυασμοί των πέντε μεγάλων κατηγοριών αντιϋπερτασικών φαρμάκων μπορούν να δοκιμαστούν επίσης. Αν ο στόχος ΑΠ δεν έχει επιτευχθεί, ο Ιατρός θα προχωρήσει από διπλή θεραπεία σε τριπλή. Ιδανικά οι συνδυασμοί των φαρμάκων να αφορούν σε ένα ημερήσιο χάπι προκειμένου να έχουμε βέλτιστη συμμόρφωση.
Παρακάτω θα βρείτε συνδέσμους επιστημονικών εταιρειών με αντικείμενο την αρτηριακή υπέρταση.
https://hypertasi.gr/
http://hypertension.gr/Content/index.aspx
https://cardioprotect.gr/
https://www.eshonline.org/
http://www.ash-us.org/
ΔΥΣΛΙΠΙΔΑΙΜΙΑ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΗΠΑΤΟΣ ΚΑΙ ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΧΟΛΗΦΟΡΩΝ
ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΗΠΑΤΟΣ (ΜΗ ΛΟΙΜΩΔΗ)
Ο ΑΣΘΕΝΗΣ ΜΕ ΙΚΤΕΡΟ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΠΑΘΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΝΕΦΡΟΥ
ΛΙΘΙΑΣΗ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ
ΟΓΚΟΙ ΟΥΡΟΠΟΙΗΤΙΚΟΥ
ΚΑΛΟΗΘΗΣ ΥΠΕΡΠΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΣΤΑΤΗ

ΝΕΥΡΟΛΟΓΙΚΑ ΚΑΙ ΝΕΥΡΟΜΥΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ

ΑΓΓΕΙΑΚΑ ΕΓΚΕΦΑΛΙΚΑ ΕΠΕΙΣΟΔΙΑ
ΕΚΦΥΛΙΣΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ
ΕΠΙΛΗΨΙΑ
ΝΕΥΡΟΠΑΘΕΙΕΣ
ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΝΕΥΡΟΜΥΙΚΗΣ ΣΥΝΑΨΗΣ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΕΝΔΟΚΡΙΝΩΝ ΑΔΕΝΩΝ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ

ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 1
ΣΑΚΧΑΡΩΔΗΣ ΔΙΑΒΗΤΗΣ ΤΥΠΟΥ 2

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΓΑΣΤΡΟΟΙΣΟΦΑΓΙΚΗ ΠΑΛΙΝΔΡΟΜΗΣΗ
ΟΙΣΟΦΑΓΙΤΙΔΑ
ΑΛΛΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΟΙΣΟΦΑΓΟΥ Αχαλασία οισοφάγου, μεγαοισοφάγος, καρκίνος οισοφάγου.
ΓΑΣΤΡΙΤΙΔΑ ΚΑΙ ΕΛΚΟΣ
ΣΥΝΔΡΟΜΑ ΔΥΣΑΠΟΡΡΟΦΗΣΗΣ
ΚΟΛΙΤΙΔΕΣ ΚΑΙ ΙΦΝΕ (ΙΔΙΟΠΑΘΗ ΦΛΕΓΜΟΝΩΔΗ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΕΝΤΕΡΟΥ).
ΑΙΜΟΡΡΑΓΙΕΣ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ
ΟΓΚΟΙ ΠΕΠΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΑΝΑΠΝΕΥΣΤΙΚΟΥ ΣΥΣΤΗΜΑΤΟΣ

ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟΦΡΑΚΤΙΚΗ ΠΝΕΥΜΟΝΟΠΑΘΕΙΑ
ΑΣΘΜΑ
ΚΥΣΤΙΚΗ ΙΝΩΣΗ
ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΠΝΕΥΜΟΝΩΝ

ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΔΕΡΜΑΤΟΣ ΚΑΙ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ

ΣΥΣΤΗΜΑΤΙΚΩΝ ΝΟΣΩΝ

ΜΕΤΑΒΟΛΙΚΑ ΝΟΣΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΟΣΤΩΝ